ردیاب خودروی ارزان کی‌مارت و نگرانی‌های ایمنی
یک ردیاب خودروی کم‌هزینه که توسط کی‌مارت¹ عرضه شده، نگرانی‌هایی را از سوی کمیسر ای‌سیفتی استرالیا² برانگیخته است؛ به گفته این نهاد، طراحی دستگاه می‌تواند تشخیص این‌که آیا از آن برای ردیابیِ فردی استفاده می‌شود یا نه را برای مردم دشوار کند. بر اساس گزارش درایو³، این محصول با قیمت حدود ۲۵ دلار و در قالب یک شارژر یو‌اس‌بی داخل خودرو ارائه می‌شود و در معرفی محصول، «غیرقابل‌تشخیص بودن به‌عنوان ردیاب» هم برجسته شده است.
محور اصلی نگرانی، تفاوت این محصول با ردیاب‌های بلوتوث شرکت‌هایی مثل اپل⁴ و گوگل⁵ است. این پلتفرم‌ها در سال‌های اخیر «هشدارهای ردیابی ناخواسته» را اضافه کرده‌اند تا گوشی‌های سازگار بتوانند زمانی که یک ردیاب ناشناس همراه کاربر حرکت می‌کند و هم‌زمان از صاحب اصلی‌اش دور می‌شود، به کاربر اطلاع بدهند. در گزارش آمده است ردیاب خودروی کی‌مارت¹ همان نوع قابلیت کشف و هشداردهی را به شکلی روشن و قابل اتکا ارائه نمی‌کند و همین موضوع سوال‌هایی را درباره این‌که یک نفر چگونه ممکن است بفهمد بدون اطلاع او یک ردیاب روی خودرویش قرار داده شده، مطرح کرده است.
این موضوع به چالش بزرگ‌تری در حوزه جلوگیری از «تعقیب و آزار با کمک فناوری» اشاره دارد. هشدارها می‌توانند مفید باشند، اما کارکردشان به چند عامل وابسته است: داشتن گوشی سازگار، فعال بودن برخی تنظیمات، و این‌که خودِ دستگاه ردیاب طوری طراحی شده باشد که در سازوکار هشداردهی مشارکت کند. در نتیجه، اگر ردیابی سخت‌تر دیده شود یا هشدارها با تاخیر یا اصلاً فعال نشوند، راه‌های فرد برای شناساییِ نظارت ناخواسته کمتر می‌شود.
قیمت پایین و عرضه شدن از طریق یک خرده‌فروش بزرگ هم باعث شده توجه بیشتری به این محصول جلب شود. بحث این نیست که ردیاب خودرو لزوماً فقط برای سوءاستفاده به کار می‌رود؛ چنین ابزارهایی کاربردهای قانونی مثل پیدا کردن خودرو را هم دارند. نگرانی مطرح‌شده این است که همین فناوری می‌تواند برای زیر نظر گرفتن افراد بدون رضایت آن‌ها هم استفاده شود.
در گزارش درایو³ آمده این دستگاه از شبکه Find My اپل⁶ استفاده می‌کند؛ همان سیستمی که در محصولات ردیابیِ Apple AirTag⁷ هم به کار می‌رود. با این حال، دریافت هشدارهای مرتبط برای کاربران می‌تواند به فعال بودن تنظیمات مشخصی در گوشی وابسته باشد؛ از جمله فعال بودن سرویس مکان‌یابی، بلوتوث و اعلان‌های مربوط به ردیابی. همچنین در تجربه‌های کاربران، زمان ظاهر شدن هشدارها می‌تواند از چند ساعت تا چند روز متفاوت باشد.
Australia’s National Research Organisation for Women’s Safety (ANROWS)⁸ نیز نسبت به ریسک سوءاستفاده از چنین ابزارهایی هشدار داده است. مدیرعامل این سازمان، دکتر تسا بوید-کِین⁹، به درایو³ گفته است فناوری می‌تواند با استفاده از ابزارهای روزمره برای «نظارت، کنترل، ترساندن یا آزار» شریک فعلی یا سابق به کار گرفته شود و طراحی دستگاهی که تشخیص آن سخت باشد، در صورت استفاده برای زیرنظر گرفتنِ کسی بدون اطلاع او، ریسک آشکار ایجاد می‌کند. او همچنین گفته است بازاریابی یک محصول ردیابی با تاکید بر سخت‌بودن تشخیص آن، باید پرسش‌های جدی درباره میزان سنجش ریسک سوءاستفاده و توجه به «ایمنی در طراحی» ایجاد کند.
این گزارش همچنین به سابقه بررسی‌های دیگر درباره محصولات کی‌مارت¹ اشاره می‌کند. پیش‌تر این شرکت فروش «عینک‌های هوشمندِ دوربین‌دار» خود را پس از انتقادها و نگرانی‌ها درباره ضبط پنهانی و حریم خصوصی متوقف کرده بود. جدا از این موضوع، کمیسیون رقابت و مصرف‌کنندگان استرالیا (ACCC)¹⁰ هم پرونده‌ای قضایی علیه کی‌مارت¹ مطرح کرده که مربوط به ادعاهایی درباره هشدارهای سوختگیِ چسب ناخن و ایمنی باتری دکمه‌ای در ساعت‌ها و برخی دستگاه‌های ردیابی جی‌پی‌اس است؛ این موارد به مسائل ایمنیِ متفاوتی مربوط می‌شوند، اما به افزایش توجه نهادهای ناظر به محصولات این خرده‌فروش اشاره دارد.
در گزارش درایو³ به نتایج یک نظرسنجی در سال ۲۰۲۶ از نیروهای خط مقدمِ حمایت از قربانیان خشونت خانگی هم اشاره شده است؛ در آن نظرسنجی، درصد قابل‌توجهی از پاسخ‌دهندگان گفته‌اند «اغلب» یا «همیشه» موارد سوءاستفاده از طریق ابزارهای مکان‌یابی و جی‌پی‌اس را مشاهده می‌کنند. همچنین نقل شده است که دفتر کمیسر ای‌سیفتی استرالیا² درباره افزایش تنوع و حجم ردیاب‌های ارزان‌قیمت در بازار و ریسک‌هایی که می‌توانند برای افراد در معرض خشونت خانگی، خانوادگی و جنسی ایجاد کنند، ابراز نگرانی کرده است.
بخش راهنمای این ردیاب (طبق گزارش) توضیح می‌دهد که اگر دستگاهِ شخص دیگری برای مدتی همراه وسایل شما حرکت کند، ممکن است با دو روش یادآوری شوید: نمایش هشدار روی برخی دستگاه‌های اپل⁴ (با نسخه‌های مشخص سیستم‌عامل و تنظیمات فعال) و همچنین پخش صدا از خود دستگاه پس از گذشت زمان. در مرحله راه‌اندازی هم برنامه Find My اپل⁶ درباره استفاده از این ابزار برای ردیابی افراد بدون رضایت آن‌ها هشدار می‌دهد.
در پایان گزارش، توصیه کمیسر ای‌سیفتی استرالیا² برای افرادِ مشکوک به «نظارت پنهانی» نقل شده است: این‌که تنها اقدام نکنند و برای تصمیم‌گیری درباره امن‌ترین گام‌های بعدی، با خدمات تخصصی خشونت خانگی و خانوادگی مشورت کنند. همچنین شماره تماس و پیامک 1800Respect¹¹ و معرفی منابع آموزشی در وب‌سایت eSafety.gov.au¹² ذکر شده است.
پاورقی منابع نام‌ها
¹ Kmart
² Australia’s eSafety Commissioner
³ Drive
⁴ Apple
⁵ Google
⁶ Apple Find My
⁷ Apple AirTag
⁸ Australia’s National Research Organisation for Women’s Safety (ANROWS)
⁹ Dr Tessa Boyd-Caine
¹⁰ Australian Competition and Consumer Commission (ACCC)
¹¹ 1800Respect
¹² eSafety.gov.au