طرح «سیگار ۲۲دلاری» و بحث تازه بر سر مالیات دخانیات
پیشنهاد پائولین هنسن¹ برای کاهش شدید مالیات غیرمستقیم دخانیات، دوباره بحث قدیمیِ «گرانی سیگار» را در کنار موضوع «بازار سیگار قاچاق» در استرالیا² داغ کرده است. حزب وان نیشن³ میگوید دولت فدرال باید مالیات غیرمستقیم (excise) دخانیات را ۷۵ درصد کم کند و شاخصگذاری سالانه را هم برای سه سال متوقف کند. طبق این طرح، قیمت یک بسته سیگار قانونی که اکنون حدود ۴۶.۵۰ دلار است، در صورت اجرای کامل میتواند به حدود ۲۲ دلار برسد.
هنسن¹ استدلال میکند اگر قیمت سیگار قانونی پایین بیاید، برخی مصرفکنندگان بهجای خرید سیگار غیرقانونی—که معمولاً بسیار ارزانتر فروخته میشود—به سمت خرید قانونی میروند. این موضوع در شرایطی مطرح شده که نگرانیها درباره ارتباط سیگار غیرقانونی با جرم سازمانیافته و خشونت افزایش یافته است.
نتایج نظرسنجی: حمایت قابل توجه، اما نه یکدست
یک نظرسنجی اختصاصی nine.com.au⁴ از نزدیک به ۱۲۰۰ خواننده نشان داده واکنش عمومی به این پیشنهاد یکدست نیست. حدود نیمی از پاسخدهندگان از طرح حمایت کردهاند، در حالی که حدود یکچهارم با آن مخالف بودهاند و تقریباً همین مقدار هم موضع خنثی داشتهاند.
این نظرسنجی همچنین نشان میدهد پایین آمدن قیمت لزوماً به معنای افزایش جدی تقاضا در میان افراد غیرسیگاری یا کسانی که فعلاً سیگار نمیخرند نیست. ۴۰ درصد گفتهاند اگر قیمت هر بسته ۲۲ دلار باشد هم احتمال خریدشان بیشتر نمیشود و فقط ۱۲ درصد گفتهاند سیگار ارزان آنها را مشتاق خرید میکند.
nine.com.au⁴ تأکید کرده این نظرسنجی در میان مخاطبان همان سایت انجام شده و لزوماً نماینده کل جمعیت استرالیا² نیست، اما تصویر روشنی از چالش سیاسیِ هر تصمیم برای تغییر جدی سیاست مالیات دخانیات ارائه میدهد.
هدف اعلامی: رقابت با بازار غیرقانونی
وان نیشن³ این سیاست را راهی برای رقابتیتر کردن سیگار قانونی در برابر گزینههای غیرقانونی معرفی کرده است. این حزب میگوید مالیات فعلی بیش از ۳۸ دلار به یک بسته ۲۵ نخ اضافه میکند (حدود ۱.۵۳ دلار برای هر نخ) و همین فشار مالیاتی، برخی مصرفکنندگان را به سمت محصولات غیرقانونی سوق میدهد.
در یک نظرسنجی دیگر که به سفارش Australian Association of Convenience Stores⁵ انجام شده، ۷۶ درصد از رأیدهندگانِ مورد پرسش در ملبورن⁶ گفتهاند مالیات بالای دخانیات، مردم را به خرید از بازار غیرقانونی تشویق میکند. همان نظرسنجی گزارش کرده ۴۹ درصد با کاهش مالیات دخانیات موافقاند و ۱۲ درصد از افزایش بیشتر آن حمایت میکنند. این اعداد برای استدلال هنسن¹—بهویژه میان برخی فروشندگان خردهفروشی—فضایی ایجاد کرده که میگویند تجارت سیگار غیرقانونی به کسبوکارهای قانونی آسیب میزند.
انتقادها: سلامت عمومی و درآمد دولت
این پیشنهاد با انتقادهایی هم روبهرو شده است. حزب کارگر⁷ گفته چنین رویکردی بهجای حل ریشهای مسئله، به نوعی وارد «رقابت قیمتی» با شبکههای مجرمانه میشود. مخالفان میگویند کاهش تند قیمت میتواند کنترل مصرف دخانیات را تضعیف کند، سیگار را قابلدسترستر کند و درآمد دولت را هم پایین بیاورد؛ افزایشهای پیدرپی مالیات غیرمستقیم در سالهای گذشته هم برای درآمدزایی بوده و هم برای کاهش مصرف.
همچنین این پرسش مطرح است که حتی با قیمت ۲۲ دلار، آیا سیگار قانونی واقعاً میتواند با سیگار غیرقانونی رقابت کند یا نه. وان نیشن³ به شواهد ارائهشده به یک تحقیق سنا⁸ اشاره کرده که طبق آن، بستههای غیرقانونی میتوانند بین ۱۲ تا ۲۵ دلار فروخته شوند؛ بنابراین قیمت ۲۲ دلار ممکن است همچنان از برخی گزینههای بازار سیاه گرانتر باشد.
فشار سیاسی و گزینههای پیش رو
در همین حال، کوالیشن⁹ گفته امکان بررسی پیشنهاد هنسن¹ را منتفی نمیداند؛ موضوعی که فشار را بر دولت فدرال بیشتر کرده است. دولت باید میان چند نگرانی مختلف وزنکشی کند: پیامدهای سلامت عمومیِ سیگار ارزانتر، ضرورت مقابله با شبکههای سیگار غیرقانونی، اثرات اقتصادی بر خردهفروشان قانونی و کاهش درآمد مالیاتی در صورت اجرای یک کاهش بزرگ در مالیات غیرمستقیم.
هنسن¹ این طرح را با پیام محوریِ «نباید سیگار قانونی آنقدر گران باشد که مردم به سمت تأمینکنندگان مجرم سوق داده شوند» مطرح میکند و منتقدان میگویند کاهش مالیات میتواند جایگاه یکی از سیاستهای کلیدی سلامت عمومی را تضعیف کند. برآیند نظرسنجی nine.com.au⁴ نشان میدهد بخشی از مخاطبان با این ایده همراهاند که مالیات بالا میتواند بازار سیاه را تقویت کند، اما درباره اینکه ارزان کردن سیگار راهحل مناسب است یا نه، دیدگاهها پراکنده است.
پاورقی منابع نامهای اصلی:
¹ Pauline Hanson
² Australia
³ One Nation
⁴ nine.com.au
⁵ Australian Association of Convenience Stores
⁶ Melbourne
⁷ Labor
⁸ Senate
⁹ Coalition