طرح کاهش ۸۰ درصدی مالیات سیگار و بحث تازه درباره بازار سیاه
پیشنهاد آنگوس تیلور¹، رهبر اپوزیسیون، برای کاهش ۸۰ درصدی عوارض سیگار در استرالیا² دوباره بحث تندی را درباره اینکه کشور چگونه باید با تجارت غیرقانونی دخانیات برخورد کند، به راه انداخته است.
طبق طرح ائتلاف³، عوارض یک پاکت استاندارد ۲۰ نخ سیگار از حدود ۳۰ دلار به حدود ۶ دلار میرسد. اگر خردهفروشان تمام این کاهش را منتقل کنند، قیمت سیگار قانونی میتواند به شکل محسوسی پایین بیاید؛ هرچند همچنان در بسیاری موارد از گزینههای قاچاق گرانتر خواهد بود.
تیلور¹ میگوید مالیاتهای بالای دخانیات در استرالیا² به شکلگیری بازاری سودآور برای شبکههای جنایی کمک کرده است. ائتلاف³ استدلال میکند با کم کردن فاصله قیمت سیگار قانونی و غیرقانونی، مدل درآمدی «جرم سازمانیافته» تضعیف میشود. در کنار آن، بستهای ۲۰۰ میلیون دلاری برای اجرای قانون در سطح کشور پیشنهاد شده که هدفش برخورد با خردهفروشان غیرقانونی، محمولهها و منابع مالی گروههای مجرم است.
این طرح همچنین شامل قانونیسازی، تنظیمگری و اخذ مالیات از ویپها و نیکوتین پاؤچها برای بزرگسالان است. چهرههای ائتلاف³ میگویند دخانیات قاچاق هر سال میلیاردها دلار برای گروههای جنایی درآمد ایجاد میکند و ادعا میشود بخشی از این پول به فعالیتهایی مثل قاچاق مواد مخدر، پولشویی، کلاهبرداری و خشونت میرسد.
نگرانی گروههای سلامت از ارزانتر شدن سیگار
سازمانهای سلامت عمومی، انجمن پزشکی استرالیا⁴ و حزب کارگر⁵ با این پیشنهاد بهشدت مخالفت کردهاند. محور نگرانی آنها این است که ارزانتر شدن سیگار میتواند سیگار کشیدن را جذابتر کند؛ بهویژه برای جوانان و کسانی که درآمد پایینتری دارند.
دنیل مکمولن⁶، رئیس انجمن پزشکی استرالیا⁴ گفته کاهش قیمت سیگار میتواند دههها سیاست کنترل دخانیات را تضعیف کند و نابرابری سلامت را افزایش دهد. او همچنین به تجربههای بینالمللی اشاره کرده که نشان میدهد کاهش قیمت میتواند با افزایش مصرف همراه شود، از جمله در میان جوانان.
تانیا پلیبرسک⁷، وزیر خدمات اجتماعی، این پیشنهاد را تهدیدی برای سلامت عمومی توصیف کرده و هشدار داده ارزانتر و در دسترستر شدن سیگار و محصولات ویپ میتواند نرخ سیگار و ویپ را بالا ببرد و به مرگهای قابل پیشگیری منجر شود.
کانسر کانسیل استرالیا⁸ و کوئیت⁹ هم هشدار دادهاند این سیاست میتواند زمینهساز شکلگیری نسل تازهای از مصرفکنندگان نیکوتین شود. نگرانیها فقط درباره سیگار نیست و به بخش ویپها و نیکوتین پاؤچها هم مرتبط است.
اختلاف بر سر آمار: کاهش سیگار روزانه یا افزایش مصرف نیکوتین؟
بخش مهمی از جدل سیاسی به تفسیرهای متفاوت از آمارهای اخیر دخانیات برمیگردد. ائتلاف³ به برآوردهایی اشاره میکند که میگوید مصرف نیکوتین بین سالهای ۲۰۲۲ تا ۲۰۲۵ حدود ۳۰ درصد رشد کرده است و نتیجه میگیرد رویکرد فعلی نتوانسته مصرف را مهار کند و به بازار قاچاق دامن زده است.
اما اداره آمار استرالیا¹⁰ گفته این برآوردها «آزمایشی» است. این ارقام ویپ و سایر محصولات نیکوتینی را هم شامل میشود و نشان نمیدهد که افزایش عوارض دخانیات لزوماً باعث رشد مصرف کلی نیکوتین شده باشد.
از سوی دیگر، برخی دادهها از ادامه کاهش در سیگار کشیدن سنتی خبر میدهند: تازهترین نظرسنجی ملی راهبرد مواد مخدر خانوار¹¹ نشان داده «سیگار کشیدن روزانه» در میان استرالیاییهای ۱۴ سال به بالا از ۸.۳ درصد در ۲۰۲۲–۲۳ به پایینترین رکورد یعنی ۵.۶ درصد در ۲۰۲۵ رسیده است.
این تضاد در آمارها در مرکز مناقشه قرار دارد. ائتلاف³ میگوید گرانی سیگار قانونی مصرفکنندگان را به سمت فروشندگان مجرم هل داده است. طرفداران سلامت عمومی میگویند قیمت بالا یکی از عوامل اصلی افت نرخ سیگار بوده و کاهش عوارض میتواند روند را برگرداند.
بازار سیاه و پرسش اصلی: جابهجایی فروش یا ارزانتر شدن مصرف؟
تقریباً همه طرفها قبول دارند دخانیات قاچاق به یک مشکل جدی تبدیل شده است. مقامها و سیاستمداران این تجارت را به جرم سازمانیافته، خردهفروشی غیرقانونی و حمله به کسبوکارها مرتبط دانستهاند. اختلاف اصلی این است که پایین آوردن قیمت قانونی، فروشندگان مجرم را کنار میزند یا فقط سیگار را برای افراد بیشتری مقرونبهصرفه میکند.
تیلور¹ گفته بسیاری از مصرفکنندگان همین حالا هم میتوانند سیگار غیرقانونی را با قیمت بسیار کمتر از محصولات قانونی بخرند و بنابراین اثر بازدارندگی قیمت تضعیف شده است. ائتلاف³ میگوید کاهش عوارض همراه با سختگیریهای اجرایی میتواند مصرفکنندگان را به خرید قانونی برگرداند و درآمد مالیاتی را احیا کند.
منتقدان پاسخ میدهند هیچ تضمینی نیست که خردهفروشان کاهش مالیات را کامل به مصرفکننده منتقل کنند. آنها همچنین میگویند حتی اگر سیگار قانونی ارزانتر شود، عرضهکنندگان قاچاق میتوانند با قیمتهای پایینتر، شبکههای توزیع غیرقانونی و محصولات بدون مالیات همچنان رقابت کنند.
ائتلاف³ پیشنهاد داده این کاهش عوارض پس از دو سال بازبینی شود؛ بازبینیای که انتظار میرود فروش قانونی، درآمد دولت، فعالیت بازار قاچاق و میزان شیوع مصرف سیگار را بررسی کند.
چرخش بزرگ در سیاست دخانیات
این پیشنهاد یک تغییر بزرگ در سیاست دخانیات استرالیا² تلقی میشود. در دهههای گذشته دولتها با افزایش عوارض، محدودیت در تبلیغات، بستهبندی ساده و محدودیت روی محصولات نیکوتینی تلاش کردهاند نرخ سیگار را کاهش دهند. در طرح تیلور¹ اما، بازار قاچاق و گروههای جنایی در مرکز پاسخ سیاستی قرار گرفتهاند.
حامیان طرح آن را تلاش «عملگرایانه» برای مقابله با بازاری میدانند که به گفته آنها ابزارهای قبلی نتوانسته کنترلش کند. مخالفان آن را «آزمایشی پرریسک» میبینند که ممکن است دستاوردهای سلامت را تحت فشار بگذارد و نتیجهاش در مقابله با قاچاق قطعی نیست.
در نهایت دو پرسش کلیدی محل نزاع است: آیا کاهش چشمگیر قیمت قانونی میتواند واقعاً تامینکنندگان مجرم را تضعیف کند، و آیا افزایش قدرت خرید، افراد بیشتری—بهخصوص جوانان—را به شروع یا بازگشت به سیگار سوق میدهد.
پاورقی نامها
¹ Angus Taylor
² Australia
³ Coalition
⁴ Australian Medical Association (AMA)
⁵ Labor
⁶ Danielle McMullen
⁷ Tanya Plibersek
⁸ Cancer Council Australia
⁹ Quit
¹⁰ Australian Bureau of Statistics (ABS)
¹¹ National Drug Strategy Household Survey
¹² One Nation
¹³ Sydney
¹⁴ Melbourne
¹⁵ Parliamentary Budget Office
¹⁶ Canada
¹⁷ News24
¹⁸ ABC News
¹⁹ The Guardian
²⁰ Tobacco Reporter
²¹ Indaily
²² SBS News
²³ Ground News
²⁴ YouTube
²⁵ Radio National Breakfast
²⁶ Insiders
Source: abc.net.au, theguardian.com, indailysa.com.au, youtube.com, tobaccoreporter.com, sbs.com.au, ground.news