پیوند تغییرات اقلیمی با کاهش زادآوری نهنگهای رایت جنوبی
پژوهشگران دانشگاه Flinders University¹ و دانشگاه Curtin University² گزارش دادهاند که موفقیت تولیدمثل نهنگ رایت جنوبی (Eubalaena australis³) در دهه گذشته بهطور محسوسی افت کرده و فاصله بین زایمانها از میانگین سه سال به چهار سال رسیده است. این الگو با تکیه بر بیش از ۳۰ تا ۴۰ سال داده از پایش بیش از ۶۰۰ نهنگ در Great Australian Bight⁴ در استرالیا بهدست آمده و با تغییرات ناشی از اقلیم در Southern Ocean⁵ همبستگی قوی دارد؛ از جمله گرمتر شدن آب اقیانوس، کاهش یخ دریایی جنوبگان، موجهای گرمایی دریایی و کم شدن دسترسی به شکارهایی مثل krill⁶.
یافتههای کلیدی مطالعه
این تحقیق که در تاریخ ۱۱ فوریه ۲۰۲۶ در نشریه Scientific Reports⁷ منتشر شده و از سوی Minderoo Foundation⁸ حمایت مالی شده است، پایشهای ساحلی را در Yalata Indigenous Protected Area⁹ در ایالت South Australia¹⁰ بررسی کرده است.
• طبق نتایج، از حدود سال ۲۰۱۵ سرعت زادآوری کاهش پیدا کرده و در نتیجه، تعداد کل تولهها و رشد جمعیت این گونه که عمر طولانی و نرخ تولیدمثل کندی دارد، پایین آمده است.
• گفته میشود گرم شدن آب در Great Australian Bight⁴ به رکوردهای تازهای رسیده؛ وضعیتی که با یخ دریایی کمتر و تولید کمتر کریل همراه است و میتواند روی وضعیت بدنی نهنگها و موفقیت زادآوری اثر بگذارد.
• پژوهشگران همچنین گزارش کردهاند نهنگها در حال تغییر الگوی تغذیه هستند: از مناطق غنی از کریل در جنوبگان به محدودههای میانعرضیِ زیرجنوبگانی میروند و بیشتر به copepods¹¹ متکی میشوند؛ طعمهای با انرژی کمتر که آن هم تحت تأثیر موجهای گرمایی دریایی قرار میگیرد.
آمار تولهها و برآورد جمعیت
بر اساس دادههای دانشگاه University of Tasmania¹² تعداد تولهها در آبهای استرالیا در سال ۲۰۱۶ به اوج ۲۲۲ رسید، اما تا سال ۲۰۲۴ به ۲۰۰ کاهش یافت. برآورد جمعیت فعلی نیز حدود ۲,۳۴۶ تا ۳,۹۴۰ فرد عنوان شده است؛ یعنی حدود ۱۶ تا ۲۶ درصد از سطح جمعیت پیش از دوران شکار تجاری.
نگرانی در مقیاس نیمکره جنوبی
این روند با الگوهای مشابهی در جمعیتهای نهنگ رایت جنوبی در سواحل آمریکای جنوبی و آفریقای جنوبی مقایسه شده است؛ جایی که گزارشهایی از کاهش نرخ زادآوری، وضعیت بدنی ضعیفتر و تغییرات محیطی همراستا مطرح شده است. در این گزارشها از نهنگهای رایت جنوبی بهعنوان sentinel species¹³ یاد میشود؛ یعنی گونههایی که تغییرات بزرگتر در Southern Ocean⁵ را نشان میدهند؛ تغییراتی که میتواند بر شیلات، تنظیم اقلیم و شکارچیان وابسته به کریل مثل پرندگان دریایی هم اثر بگذارد.
پسزمینه تاریخی و روند بهبود پس از شکار
نهنگهای رایت جنوبی زمانی بهدلیل شکار تا نزدیک انقراض پیش رفتند و جمعیت جهانی آنها تا میانه قرن بیستم حدود ۳۰۰ فرد برآورد میشد. پس از ممنوعیتهای شکار در دهه ۱۹۷۰، جمعیت به حدود ۱۵ هزار رسید. همچنین از دهه ۱۹۸۰، پایش در Great Australian Bight⁴ با استفاده از شناسایی عکسمحور و ثبت الگوهای اختصاصی برجستگیهای سر (کالوسیتیها) انجام شده و همین کار امکان ردیابی بلندمدت را فراهم کرده است.
اقدامهایی که در گزارش به آن اشاره شده
در گزارش، چند محور برای حمایت از روند بازیابی مطرح شده است:
• کاهش انتشار گازهای گلخانهای تا اهداف خالصِ صفر.
• گسترش مناطق حفاظتشده دریایی، مانند Great Australian Bight Marine Park¹⁴.
• کم کردن تهدیدهایی مثل برخورد شناورها، آلودگی صوتی، گرفتارشدن در ابزارهای ماهیگیری و برهمزدن زیستگاه.
• تقویت حفاظتهای بینالمللی از طریق CCAMLR¹⁵ برای برداشت کریل و High Seas Treaty¹⁶ برای مناطق تغذیه.
نقش جوامع بومی و گفتههای پژوهشگران
برای جوامع بومی مانند مردم Anangu¹⁷ نهنگها اهمیت فرهنگی عمیقی دارند و در گزارش بر ادامه پژوهشها تأکید شده است. همچنین پژوهشگر اصلی، دکتر Claire Charlton¹⁸، بر نیاز به هماهنگی گستردهتر در سطح جهانی برای رسیدگی به این روند اشاره کرده است.
پاورقی نامها
¹ Flinders University
² Curtin University
³ Eubalaena australis
⁴ Great Australian Bight
⁵ Southern Ocean
⁶ krill
⁷ Scientific Reports
⁸ Minderoo Foundation
⁹ Yalata Indigenous Protected Area
¹⁰ South Australia
¹¹ copepods
¹² University of Tasmania
¹³ sentinel species
¹⁴ Great Australian Bight Marine Park
¹⁵ CCAMLR
¹⁶ High Seas Treaty
¹⁷ Anangu
¹⁸ Claire Charlton