آرامترین دورهای که دیدهام: رکود مسکن استرالیا و بازندگان اصلی
سرد شدن بازار مسکن استرالیا¹ دیگر فقط به افت قیمت در سیدنی² و ملبورن³ محدود نیست. گزارشهای تازه از کاهش گستردهتر تقاضا خبر میدهد؛ جایی که هم خریداران خانهاولی و هم سرمایهگذاران همزمان عقبنشینی کردهاند و همین ترکیب، روی وامدهی، حجم معاملات و اعتماد فروشندهها در سراسر کشور اثر گذاشته است.
طبق دادهها، دو گروهی که معمولاً موتور حرکت بازار هستند—خریداران خانهاولی و سرمایهگذاران—در حال حاضر فشار بیشتری را تجربه میکنند. اکویفکس⁴ میگوید تقاضا برای وام مسکن بهشدت پایین آمده و مدیر این شرکت در استرالیا این عقبنشینی را «فاصلهگرفتن جدی از الگوهای معمول وامدهی» توصیف کرده است. بر اساس همین دادهها، بازار در چند ماه از وضعیت رشد به سمت انقباض رفته و تا ماه جون، تقاضا به افت سالانه ۱۲.۵ درصدی رسیده است.
این کندی، در پایتختهای بزرگ پررنگتر دیده میشود. در گزارشهای همان بازه زمانی، سیدنی² در افت قیمتها جلوتر بوده و ملبورن³ هم کاهشهای سنگینی را تجربه کرده است. در سطح ملی، ارزش خانهها رو به پایین بوده و برخی بهروزرسانیهای بازار گفتهاند این ضعف از دو شهر بزرگ فراتر رفته و به بریزبن⁵ و آدلاید⁶ هم رسیده است؛ یعنی روند، شکل یک اصلاح محدود محلی را ندارد و در ابعاد ملی دیده میشود.
برای مالکان خانههایی که قصد فروش دارند، اثر رکود خیلی مستقیم است. در یک نمونه که ناین⁷ به آن اشاره کرده، فروشنده ظرف چند هفته مجبور شده با قیمتی بسیار پایینتر از انتظار کنار بیاید؛ نشانهای از اینکه وقتی خریدارها عقب میکشند، برآورد ارزش ملک چقدر سریع میتواند تغییر کند. شرایط حراجها هم نرمتر شده و با پایین آمدن نرخ موفقیت حراج، برخی فروشندهها یا پیشنهادهای پایینتر را میپذیرند یا مدت بیشتری منتظر میمانند تا خریدار پیدا شود.
بانکها و وامدهندهها هم از این وضعیت بینصیب نماندهاند. با کاهش درخواستهای وام مسکن و تضعیف رشد وامهای جدید، کل اکوسیستم تامین مالی مسکن تحت فشار قرار گرفته است. افت همزمان وامگیریِ مالکساکنها و سرمایهگذاران از این جهت مهم است که به یک مسئله گستردهتر در اعتماد بازار اشاره دارد، نه فقط افت کوتاهمدت در یک بخش.
گزارش ناین⁷ با نقل از فعالان بازار میگوید درخواست وامهای جدید در بانکهای بزرگ به شکل محسوس کاهش یافته است؛ از جمله افت حدود ۲۰ درصدی در وستپک⁸ و افت حدود ۱۵ درصدی در کامنولث بانک⁹ از زمان بودجه فدرال ماه می. طبق روایت کارگزاران، این افت در بخش سرمایهگذاری شدیدتر بوده و برخی سرمایهگذاران در عمل اجازه میدهند پیشتاییدیههایشان بدون استفاده منقضی شود، چون منتظر گرمتر شدن بازار هستند.
کارگزاران وام هم میگویند سرشان از همیشه خلوتتر است. پراکاش رای¹⁰، کارگزار ارشد در Home Loan Experts¹¹، این دوره را یکی از بزرگترین رکودهایی دانسته که در ۱۰ سال اخیر دیده و میگوید چون معامله کم شده و مردم کمتر میفروشند، عرضه جدید هم کمتر وارد بازار میشود. کریگ مکدانلد¹² از CBM Mortgages¹³ نیز از افت محسوس مشتریان جدید گفته و تاکید کرده بخش زیادی از کار فعلیاش به بازپرداخت مجدد (ریفایننس) تبدیل شده است.
در همین فضا، تمرکز بانکها و وامدهندهها به سمت جذب مشتری از رقبا رفته است. استیون ساوتورث¹⁴، مدیر/مالک در Mortgage Choice¹⁵، گفته بانکها برای ریفایننس رقابت تندتری دارند و نرخهایی پیشنهاد میدهند که لزوماً روی وبسایت رسمی بانکها دیده نمیشود و مستقیم از مسیر کارگزارها ارائه میشود. به گفته او، درخواستهای وام جدید نزدیک به ۳۰ درصد از زمان بودجه ماه می پایین آمده و تیمهای نگهداشت مشتری در بانکها هم تهاجمیتر شدهاند.
در کنار افت کلی درخواستهای وام، یک عامل جداگانه هم بازار را تکان داده است: محدودیت جدید برای استقراض صندوقهای بازنشستگی خودگردان (SMSF)¹⁶ برای خرید ملک مسکونی. از ۱۰ آگوست ۲۰۲۶، SMSF¹⁶ دیگر اجازه ورود به قراردادهای وام جدید برای خرید یا ساخت خانههای مسکونی را ندارد و همین موضوع، در روزها و هفتههای قبل از اجرای قانون باعث موجی از درخواستهای دقیقهنودی شده است. طبق گزارشها، وامدهندههای غیربانکی در سال منتهی به ۳۰ جون بیش از ۱۶ هزار وام مسکونی به SMSF¹⁶ دادهاند و برخی کارگزارها از «هجوم آخرین لحظه» برای استفاده از شرطِ شمولِ قراردادهای قبلی صحبت کردهاند.
از نگاه گزارشها، نرخ بهره و سیاستگذاری هم در این تصویر حضور دارد. در روایتهای رسانهای، به سه افزایش نرخ بهره، فشار هزینههای خرید خانه و تغییراتی در تنظیمات مالیاتیِ حوزه ملک اشاره شده که جذابیت برخی روشهای سرمایهگذاری را کمتر کرده است. در نتیجه، رفتار بازار به سمت احتیاط بیشتر خریدارها، سختتر شدن وامگیری و کمشدن هیجان دورههای قبل رفته است.
در حال حاضر، گروههایی که بیشترین در معرض این افت قرار گرفتهاند شامل این موارد هستند: خریداران خانهاولی (با موانع استطاعت و سختگیری وامدهی)، سرمایهگذاران (با انگیزههای ضعیفتر و هزینه تامین مالی بالاتر)، مالکانِ در حال فروش (در بازار نرمتر)، و بانکها و وامدهندههای وام مسکن (به دلیل اتکای مدل کسبوکارشان به رشد وامهای جدید).
پاورقی اسامی انگلیسی
¹ Australia
² Sydney
³ Melbourne
⁴ Equifax
⁵ Brisbane
⁶ Adelaide
⁷ Nine
⁸ Westpac
⁹ Commonwealth Bank (CBA)
¹⁰ Prakash Rai
¹¹ Home Loan Experts
¹² Craig McDonald
¹³ CBM Mortgages
¹⁴ Stephen Southworth
¹⁵ Mortgage Choice
¹⁶ SMSF (Self-Managed Superannuation Fund)
