نگرانیهای تازه همزمان با عرضه عمومی اسپیسایکس
در حالی که اسپیسایکس¹ برای عرضه عمومی سهام خود در نزدک² در تاریخ ۱۲ جون ۲۰۲۶ آماده میشود، مقامهای دولتی استرالیا و برخی نهادهای ناظر بینالمللی درباره وابستگی روبهافزایش کشور به شبکه اینترنت ماهوارهای استارلینک³ هشدار دادهاند.
حاکمیت، کنترل و «ماهیت برونمرزی» استارلینک
اسناد داخلی دولت و اطلاعیههای مرتبط با حوزه امنیت و اطلاعات نشان میدهد برخی نهادهای استرالیایی نسبت به «برونمرزی بودن» استارلینک و پیامدهای آن نگران شدهاند. در یک ارائه داخلی از مرکز امنیت سایبری و زیرساختها⁴ زیرمجموعه وزارت امور داخلی استرالیا⁵ (تهیهشده در می ۲۰۲۵) عنوان شده دولت فدرال «کنترل مستقیم» بر این سرویس ندارد، چون عملیات آن از نظر فیزیکی در خارج از استرالیا قرار دارد. در همین ارائه، به «ریسکهای دسترسپذیری بهدلیل ماهیت آفشور استارلینک» اشاره شده است.
اداره سیگنالهای استرالیا (ASD)⁶ نیز در یک یادداشت هشدار عمومی (منتشرشده در مارچ) گفته اپراتورهای خصوصی ماهوارهای «کنترل قابلتوجهی» روی شبکههای خود دارند؛ کنترلی که میتواند فراتر از توان تنظیمگری کشورها باشد و موضوعاتی مانند حاکمیت و حفاظت از منافع ملی را تحت فشار قرار دهد. در این چارچوب، یکی از نگرانیها این است که ایلان ماسک⁷ بتواند سرویس را در استرالیا محدود یا تغییر دهد؛ مشابه فضایی که مطابق گزارش، اوایل امسال و در جریان بحثهای مربوط به حقوق طیف فرکانسی مطرح شد.
پیچیدگی تنظیمگری: همپوشانی قوانین داخلی و قواعد بینالمللی
استارلینک در استرالیا هم بهعنوان «اپراتور مخابراتی دارای مجوز» فعالیت میکند و هم در چارچوب قوانین «زیرساخت حیاتی» کشور بهعنوان دارایی حیاتی شناخته میشود. با این حال، به گفته جوئل لیسک⁸ (مدرس حقوق فضا در دانشگاه فلایندرز⁹) مشکل اصلی، خودِ وجود ابزارهای قانونی نیست؛ بلکه این است که استرالیا در عمل چه اهرمی برای تأثیرگذاری بر ماهوارههایی دارد که در مدار قرار گرفتهاند.
نمونهای از همین پیچیدگی در مکاتبات منتشرشده از طریق قوانین دسترسی به اطلاعات (FOI¹⁰) دیده میشود. طبق این مکاتبات، اسپیسایکس¹ از سازمان ارتباطات و رسانه استرالیا (ACMA)¹¹ خواسته بود مدرکی ارائه شود که نشان دهد استفاده از طیف تلسترا¹² از مدار پایین زمین مجاز است. در پاسخ، نماینده تلسترا گفته بود چنین چیزی ممکن نیست چون مجوزهای آنها «به فضا امتداد ندارد». تلسترا همچنین توضیح داده که مجوزش تا قلمرو استرالیا و سواحل و تا لایههای بالایی جو اعتبار دارد، اما در ارتفاعی که استارلینک کار میکند، موضوع طیف فرکانسی تحت معاهدات بینالمللی و سازوکارهای بخش رادیومخابرات اتحادیه بینالمللی مخابرات (ITU)¹³ مدیریت میشود.
در عین حال، تلسترا اعلام کرده همکاریاش با اسپیسایکس مطابق مقررات داخلی و بینالمللی انجام میشود و گفته در صورت بروز نگرانیهای فنی، امنیتی یا تنظیمگری، میتواند به اسپیسایکس دستور توقف، اصلاح یا محدودسازی ارسالهای ماهوارهای مرتبط با طیف تلسترا بر فراز استرالیا بدهد. در گزارش همچنین آمده که اپتوس¹⁴ هم توافقی برای توسعه پوشش تلفن ماهوارهای مرتبط با اسپیسایکس امضا کرده است.
میزان اتکا: کاربران، قراردادهای دولتی و پوشش مناطق دورافتاده
طبق برآورد دولتی در سال ۲۰۲۵، حدود ۲۰۰ هزار نفر در استرالیا مشتری استارلینک بودهاند. گزارش میگوید این سرویس بهویژه در مناطق منطقهای و دورافتاده نقش پررنگی در ارتباطات دارد. همچنین اشاره شده که دولت فدرال بیش از دوازده قرارداد به ارزش دستکم ۷.۱۳ میلیون دلار برای خدمات مرتبط با استارلینک منعقد کرده است؛ از جمله برای وزارت دفاع استرالیا¹⁵ و کمیسیون انتخابات استرالیا¹⁶. با احتساب قراردادهای ایالتی، مجموع به بیش از ۵۰ میلیون دلار میرسد که بزرگترین مورد، قرارداد ۴۱ میلیون دلاری با سرویس آتشنشانی روستایی نیو ساوت ولز (NSW Rural Fire Service)¹⁷ برای نصب استارلینک در هزاران خودروی این سازمان عنوان شده است.
سابقه تعامل با ناظران و اختلافهای تنظیمگری
گزارش به مواردی از برخوردهای تنظیمگری هم اشاره میکند. بر اساس اعلام ACMA، در می ۲۰۲۵ استارلینک تعهدات خود برای گزارشدهی درباره تعداد شکایتهای مشتریان را بهطور تکراری انجام نداده بود و استارلینک این موضوع را «اشتباه اداری» خوانده است. همچنین در آگوست ۲۰۲۳، پس از یک بررسی، به استارلینک دستور داده شده بود که در پی نقض قواعد تبلیغاتی مربوط به پروموشنهای ویژه، با مقررات تطبیق پیدا کند.
در بخش دیگری از گزارش، به پرونده اختلاف شرکت شبکه اجتماعی ایکس¹⁸ با کمیسیونر ایسیفتی (eSafety Commissioner)¹⁹ درباره دستورهای حذف یا پنهانسازی ویدئوی خشونتآمیز مرتبط با حادثه «چاقوکشی کلیسا در سیدنی²⁰» اشاره شده و گفته میشود این موضوع نمونهای از درگیری مستقیم ماسک با نهادهای ناظر در استرالیاست.
ابهامهای امنیتی در خارج از استرالیا و زمینه بازار
گزارش اشاره میکند که چالشهای استرالیا در زمینه تنظیمگری استارلینک بیسابقه نیست. در هند²¹ نیز رسانهها از تأخیر یا دشواری در دریافت مجوزهای نهایی برای آغاز تجاری استارلینک خبر دادهاند؛ با محوریت نگرانیهای امنیتی درباره استفاده از ترمینالهای ماهوارهای در مناطق درگیری مانند ایران²² بدون مجوز مناسب.
همزمان با این بحثها، عرضه عمومی اسپیسایکس در ۱۲ جون در نزدک میتواند برای نخستینبار امکان خرید مستقیم سهام یک عرضه عمومی آمریکایی را برای سرمایهگذاران خرد استرالیایی فراهم کند. مطابق گزارش، ساختار سهام شرکت بهگونهای توصیف شده که کنترل قابلتوجهی را برای ماسک حفظ میکند؛ موضوعی که در کنار نقش استارلینک در ارتباطات، در مرکز توجه قانونگذاران و تنظیمگران قرار گرفته است.
پاورقی نامها (اصل انگلیسی):
¹ SpaceX
² NASDAQ
³ Starlink
⁴ Cyber and Infrastructure Security Centre
⁵ Department of Home Affairs
⁶ Australian Signals Directorate (ASD)
⁷ Elon Musk
⁸ Joel Lisk
⁹ Flinders University
¹⁰ Freedom of Information (FOI)
¹¹ Australian Communications and Media Authority (ACMA)
¹² Telstra
¹³ International Telecommunication Union (ITU) Radiocommunication Sector
¹⁴ Optus
¹⁵ Department of Defence
¹⁶ Australian Electoral Commission
¹⁷ NSW Rural Fire Service
¹⁸ X
¹⁹ eSafety Commissioner
²⁰ Sydney church stabbing
²¹ India
²² Iran