شواهد تازه از قدیمیترین برخورد شهابسنگ روی زمین در «پیلبارا»
پژوهشگران میگویند روشنترین شواهد تا امروز از قدیمیترین برخورد شناختهشده شهابسنگ با زمین را در منطقه پیلبارا¹ در وسترن استرالیا² پیدا کردهاند؛ محلی نزدیک نورث پول دُم³ که به نظر میرسد ردِ یک برخورد بسیار بزرگ را از حدود ۳ میلیارد سال پیش ثبت کرده است. این رویداد به دوران آرکئن⁴ برمیگردد؛ زمانی که نخستین قارهها در حال شکلگیری بودند و نشانههای اولیه حیات هم روی زمین دیده میشد.
این نتیجه از پژوهشی به دست آمده که دانشمندان کرتین یونیورسیتی⁵ با همکاری سرویس زمینشناسی وسترن استرالیا⁶ انجام دادهاند. آنها روی نشانههای زمینشناسی خاصی به نام شَتِر کُون⁷ (مخروطهای شکست) تمرکز کردند؛ ساختارهایی که در سنگها بر اثر شوکِ برخوردهای بسیار شدید ایجاد میشوند. در کنار این شواهد میدانی، تیم پژوهش از روشهای تاریخگذاری مواد معدنی هم استفاده کرد تا زمان رخ دادن رویداد را دقیقتر مشخص کند.
طبق گزارشها، پژوهشگران با ریزتحلیل پیشرفته روی بلورهای زیرکون⁸ تلاش کردند زمان «شوک» را تخمین بزنند؛ شوکی که میتواند بهواسطه برخورد یک جرم آسمانی شکل گرفته باشد. نتیجه این بررسیها سن برخورد را حدود ۳ میلیارد سال نشان میدهد. اگر این سنگذاری پذیرفته شود، این ساختار از یارابوبا⁹ در وسترن استرالیا—که پیشتر با حدود ۲.۲ میلیارد سال بهعنوان قدیمیترین دهانه برخوردی تأییدشده شناخته میشد—قدیمیتر خواهد بود.
در پوشش رسانهای آمده است که این برخورد ممکن است با ایجاد گرما و جریانهای داغ در زیرزمین، سامانههای هیدروترمال¹⁰ به وجود آورده باشد؛ محیطهایی که در بسیاری از پژوهشها بهعنوان مکانهای مناسب برای فعالیتهای زیستیِ آغازین مطرح میشوند. همچنین به این نکته اشاره شده که بررسی چنین برخوردهای بسیار کهن میتواند به درک بهتر از چگونگی تغییرات پوسته زمین در نخستین دورههای تاریخ سیاره کمک کند.
منطقه پیلبارا سالهاست بهعنوان یکی از مهمترین «پنجرهها» به گذشته بسیار دور زمین شناخته میشود، چون بعضی از قدیمیترین سنگهای شناختهشده زمین را در خود نگه داشته است. این نتیجه تازه هم به مجموعه شواهد زمینشناسی این ناحیه اضافه میشود و توجه بیشتری را به ساختار نورث پول دُم بهعنوان یک محل بحثبرانگیز و مهم جلب کرده است.
در گزارشها آمده است که درباره این محل از قبل هم بحثهایی وجود داشته، اما تاریخگذاریهای تازه بهعنوان قویترین تأییدِ مطرحشده تا امروز برای «ساختار برخوردی» بودن آن ارائه میشود. در صورت پذیرش گسترده، این بررسی میتواند رکورد قدیمیترین شواهد برخوردِ حفظشده روی زمین را عقبتر ببرد و دادههای بیشتری درباره تعداد و بسامد برخوردهای بزرگ در زمینِ اولیه فراهم کند.
پاورقی نامهای اصلی
¹ Pilbara
² Western Australia
³ North Pole Dome
⁴ Archean
⁵ Curtin University
⁶ Geological Survey of Western Australia
⁷ Shatter cones
⁸ Zircon
⁹ Yarrabubba
¹⁰ Hydrothermal systems
Source: theguardian.com, livescience.com, newscientist.com, theconversation.com, abc.net.au, yahoo.com, sciencealert.com, pubs.geoscienceworld.org, miragenews.com, smbtech.au, popsci.com, eurekalert.org, curtin.edu.au, sbs.com.au, instagram.com