هشدار درباره موج خطرناک پپتیدها؛ از وعده عضله‌سازی تا خطرات جدی پزشکی

تب پپتیدها؛ از وعده‌های اغراق‌آمیز تا هشدارهای جدی

با یک جست‌وجوی ساده درباره «پپتیدها» در شبکه‌های اجتماعی، موجی از محتواها را می‌بینید که وعده می‌دهند با چند تزریق خانگی می‌توان سریع‌تر عضله ساخت، وزن کم کرد یا حتی زودتر برنزه شد. اما گزارش ناین‌دات‌کام‌دات‌اِی‌یو¹ می‌گوید بسیاری از این محصولات «داروهای تنظیم‌نشده» هستند و در استرالیا تأیید نشده‌اند و همین موضوع، مسیر اطلاعات غلط و خطرهای واقعی را باز کرده است.

در این گزارش، دکتر تیم جونز²، رئیس سلامت کودک و نوجوان در کالج سلطنتی پزشکان عمومی استرالیا³، توضیح می‌دهد که سال‌هاست روند رشد مصرف پپتیدها و «داروهای آزمایشی» را دنبال می‌کند و از رونق گرفتن بازار غیرقانونی و تبلیغات پرسر‌وصدای آنلاین ابراز نگرانی کرده است. او می‌گوید پلتفرم‌های بصری و فضای رسانه‌ای، بیشتر از گفت‌وگوهای دقیق و مبتنی بر شواهد، به «تغییرات نمایشی» و ادعاهای جسورانه پاداش می‌دهند.

پپتید چیست و چرا مورد توجه قرار گرفته؟

پپتیدها زنجیره‌های کوتاه اسیدهای آمینه هستند؛ ترکیبات آلی‌ای که در ساخت پروتئین‌ها نقش دارند و می‌توانند برخی فرایندهای زیستی را تقلید یا تحریک کنند. برخی پپتیدها به‌طور طبیعی در بدن وجود دارند، مثل انسولین، و برخی دیگر در قالب داروهای درمانی ساخته می‌شوند؛ از جمله داروهای کاهش وزن از خانواده جی‌ال‌پی-۱ که نمونه شناخته‌شده‌اش سمگلوتاید است و در دارویی مانند اوزمپیک⁴ به کار می‌رود.

به گفته گزارش، در استرالیا داروهای مبتنی بر پپتید به‌عنوان «کالاهای درمانی» شناخته می‌شوند و باید توسط سازمان کالاهای درمانی استرالیا (TGA)⁵ از نظر ایمنی، کیفیت و اثربخشی بررسی شوند تا امکان ثبت در ثبت استرالیایی کالاهای درمانی (ARTG)⁶ را داشته باشند. بعضی از این داروها (مثل انسولین) سال‌هاست در فهرست ARTG هستند؛ اما بسیاری از محصولاتی که در شبکه‌های اجتماعی دست‌به‌دست می‌شوند، چنین مسیری را طی نکرده‌اند.

محصولات محبوب آنلاین؛ از برنزه‌کننده تا «پک وولورین»

گزارش می‌گوید بخشی از پپتیدهایی که آنلاین تبلیغ می‌شوند، به شکل پودر یا تزریقی ارائه می‌شوند و ادعا دارند به افزایش عضله، کاهش وزن، برنزه شدن یا «جوان‌سازی» کمک می‌کنند. این محصولات از سوی طیفی از افراد تبلیغ می‌شوند؛ از اینفلوئنسرهای حوزه «سلامت و تندرستی» و چهره‌های مانوسفر تا برخی سلبریتی‌ها مانند گوینت پالترو⁷ و پادکستری مثل جو روگن⁸ که بارها درباره «پک پپتیدیِ وولورین» صحبت کرده است.

در عین حال، گزارش تأکید می‌کند حتی اگر برخی چهره‌ها درباره پپتیدهای «مجاز» صحبت کنند، محصولات دیگری که در بازار آنلاین فروخته می‌شوند ممکن است پشتوانه علمی کافی نداشته باشند و با خطرهای قابل توجه همراه باشند.

خطرها و عوارضی که مطرح شده‌اند

طبق توضیحات گزارش، داروهای پپتیدیِ تأییدشده مانند انسولین و سمگلوتاید باید مراحل سختگیرانه توسعه بالینی را بگذرانند و با شواهد علمی قوی پشتیبانی شوند و همچنین با نسخه پزشک تجویز می‌شوند؛ اما برای بسیاری از محصولات فروخته‌شده در اینترنت چنین تضمینی وجود ندارد.

دکتر تیم جونز² می‌گوید محصولاتی که آنلاین عرضه می‌شوند ممکن است «علمی و معتبر» به نظر برسند، اما لزوماً از نظر ایمنی، کیفیت یا اثربخشی ارزیابی نشده‌اند. او به نبود اطمینان درباره تطابق برچسب با محتوا، دوز واقعی، و ایمنی و استریل بودن محصول اشاره می‌کند.

گزارش مجموعه‌ای از ریسک‌ها و عوارض احتمالی را مطرح می‌کند، از جمله: واکنش‌های آلرژیک شدید، خارش، آسیب‌های عضلانی‌اسکلتی، بی‌خوابی، تاری دید، خستگی شدید، علائم شبیه آنفلوانزا، درد مفاصل و حساسیت پوستی. همچنین حتی اگر خودِ محصول مشکل جدی ایجاد نکند، تزریق خانگی می‌تواند با خطای دوز، تداخل دارویی، عفونت و آبسه همراه شود. در گزارش اشاره می‌شود بعضی افراد پس از واکنش نامطلوب، مراجعه به پزشک را عقب می‌اندازند و همین می‌تواند وضعیت را پیچیده‌تر کند.

قانونی بودن خرید پپتید در استرالیا و اقدامات اجرایی

در گزارش ناین‌دات‌کام‌دات‌اِی‌یو¹ آمده است که پپتیدها در استرالیا «کالاهای درمانی» محسوب می‌شوند و برای دریافت آن‌ها معمولاً به نسخه نیاز است. این گزارش به چند نمونه از برخوردهای اخیر هم اشاره می‌کند: در آپریل، سه نفر در ویکتوریا⁹ پس از توقیف بیش از ۲ میلیون دلار استرالیا استروئید و پپتید توسط نیروی مرزبانی استرالیا (ABF)¹⁰ بازداشت شدند. یک ماه بعد هم TGA⁵ اعلام کرد ۲۷ اخطار جریمه (infringement notices) با مجموع بیش از ۱۰۰ هزار دلار به فردی در نیو ساوت ولز¹¹ داده شده که گفته می‌شود یک پپتید غیرقانونیِ برنزه‌کننده را می‌فروخته است.

همچنین گزارش توضیح می‌دهد برخی فروشندگان برای دور زدن مسئولیت‌های نظارتی، محصول را با برچسب «فقط برای اهداف پژوهشی» عرضه می‌کنند. در متن گفته می‌شود این برچسب به‌خودی‌خود نشان‌دهنده ایمن یا معتبر بودن کالا نیست و بیشتر بیانگر تلاش فروشنده برای دور زدن قواعد است.

در ادامه، گزارش به «طرح واردات شخصی» اشاره می‌کند که بر اساس آن، در شرایطی مشخص ممکن است برخی محصولات تأییدنشده وارد شوند؛ به شرط اینکه برچسب‌گذاری دقیق و روشن باشد و فرد واردکننده مجوز پزشکی یا نسخه مناسب داشته باشد. همچنین گفته می‌شود محصولات غیرمجاز ممکن است در مرز توقیف شوند و برای خریدار زیان مالی ایجاد کنند.

ارجاعات اسامی و اصطلاحات

¹ Nine.com.au

² Dr Tim Jones

³ Royal Australian College of General Practitioners (RACGP)

⁴ Ozempic

⁵ Therapeutic Goods Administration (TGA)

⁶ Australian Register of Therapeutic Goods (ARTG)

⁷ Gwyneth Paltrow

⁸ Joe Rogan

⁹ Victoria

¹⁰ Australian Border Force (ABF)

¹¹ New South Wales (NSW)